null

O Białołęce

Drukuj otwiera się w nowej karcie

O Białołęce

Białołęka to druga pod względem powierzchni dzielnica m.st. Warszawy. Zajmuje 73 km2 w północno-wschodniej części stolicy.

Historia

Białołęka to dawna wieś szlachecka, powstała na prawie chełmińskim, która istnieje od 1425 roku. Od roku 1471 należała do rodziny Gołyńskich i liczyła 18,5 łanów uprawnych (ok. 315 ha). Na początku XVII wieku jej właścicielem był biskup chełmiński Wawrzyniec Gembicki, a w połowie XVII wieku Jan Kazimierz, który darował ją następnie jezuitom. W 1652 roku liczyła ok. 15,5 łanów (ok. 260 ha).

Podczas wojen szwedzkich, w czasie trzydniowej bitwy o Warszawę (1656 r.) Białołęka została spalona. W 1661 roku było tu 38 domów, w 1789 już 63. Wieś należała wówczas do pani Szamockiej, miecznikowej warszawskiej. W dniach 24-25 lutego 1831 roku pod Białołęką, po obu stronach obecnej ulicy Białołęckiej, na północ od ulicy Toruńskiej została stoczona bitwa między armią polską dowodzoną przez gen. Krukowieckiego a korpusem rosyjskim Szachowskiego.

W XIX wieku Białołęka wchodziła w skład gminy Bródno. Na obrzeżach Białołęki stopniowo powstawały nowe osiedla i folwarki: Aleksandrów, Brzeziny, Annopol, Konstantynów, Marywil, Różopole i Ustronie. W 1938 roku Białołęka liczyła około 600 mieszkańców, dzieliła się na Białołękę Dworską i Białołękę Szlachecką. W 1951 roku została przyłączona do Warszawy.

W wyniku nowego podziału administracyjnego stolicy, w 1994 roku, Białołęka dała nazwę nowej gminie Warszawa-Białołęka. Gmina była pod względem powierzchni 3 największą spośród 11 gmin warszawskich, zajmując 15% powierzchni miasta.

Na terenie Białołęki Dworskiej w 1962 roku, w rejonie bocznicy kolejowej odkryto cmentarzysko kultury grobów kloszowych (z około 550-300 r. p.n.e.), gdzie znaleziono m.in. ceramikę, szpilę i kółka metalowe.

W latach 1981-82 w usytuowanym na terenie Białołęki więzieniu powstał ośrodek internowania.

Obecnie

Jest jedna z najmłodszych dzielnic Warszawy, biorąc pod uwagę wiek jej mieszkańców. Około dwie trzecie mieszkańców Białołęki mieszka na osiedlach o charakterze budownictwa wysokiego. Najwięcej mieszkańców liczy obecnie osiedle Nowodwory. Sąsiadują one od południa z Tarchominem, którego budowa rozpoczęła się w latach 70 XX wieku. Oba te osiedla zajmują teren między Wisłą, osią ulicy Modlińskiej a ul. gen. Kuklińskiego. Nadal buduje się tutaj dużo domów wielorodzinnych oraz szeregowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą. Coraz więcej osób mieszka w budynkach wielorodzinnych na Żeraniu (okolice ul. Portowej, Kasztanowej, Igrzyskowej i Krzyżówki) oraz na Marcelinie (ul. Marywilska).

Osiedla willowe zajmują północną i północno-wschodnią część dzielnicy (do linii Kanału Żerańskiego). Wśród nich gęściej zabudowane i zaludnione to: Wiśniewo, Henryków, Choszczówka, Płudy i Białołęka Dworska oraz Anecin, Winnica i Buchnik.

Tereny Kątów Grodziskich, Grodziska, Lewandowa, Białołęki, Mańków-Wojdów, Augustówka, Olesina, Kobiałki, Marcelina, Brzezin i Szamocina to obszary o mniejszym zaludnieniu. Tak ogromnego, ładnie położonego obszaru, jaki znajduje się w północno-wschodniej części dzielnicy, graniczącego z Rezerwatem Łęgi Czarnej Strugi, przedzielonego zielonym szlakiem wodnym nad Zalew Zegrzyński i Kanałem Żerańskim nie ma w całej Warszawie. Jednak dzisiaj i one są coraz częściej zabudowywane przez deweloperów niską zabudową mieszkaniowo-usługową. Nowe osiedla wielorodzinne powstają głównie na Kobiałce, Grodzisku i Lewandowie.

Dużo terenów przemysłowo-technicznych znajduje się w południowo-zachodniej części, na osiedlach Stare Świdry, Konstantynów, Różopol, Tarchomin, Annopol, Żerań i Żerań Wschodni. Swoje siedziby mają tutaj m.in. Coca-Cola, Drukarnia AGORA SA, Warszawski Ośrodek Ruchu Drogowego (ul. Odlewnicza). Natomiast na terenie Żerania znajduje się Elektrociepłownia Żerań - druga pod względem ilości wytwarzanego ciepła w Warszawie.

Przyroda
Rzeki i kanały

Białołęka położona jest na prawym brzegu Wisły. Drugim największym ciekiem jest Kanał Żerański zwany też Kanałem Królewskim. Ten szlak wodny, który zaczynał się w Warszawie (obecnie na Białołęce) stworzył w XVI w. Stefan Batory. Dopłynąć nim można było przez Zalew Zegrzyński, Narew i Biebrzę, aż do Niemna. Kanał to popularne miejsce do rekreacji, uprawiania sportów wodnych i wędkarstwa. Dawną rzekę Skurczę na początku XX wieku całkowicie przebudowano i nazwano kanałem Henrykowskim. Źródło znajduje się przy ul. Kątskiego, a kończy bieg uchodząc do Kanału Buchnik w Jabłonnie. We wschodniej Białołęce dwa największe cieki to kanał Bródnowski i kanał Markowski. Kanał Bródnowski na terenie dzielnicy ma długość ok. 3,6 km i uchodzi na wysokości osiedla Brzeziny do Kanału Żerańskiego. Zasilany jest on głównie wodami podeszczowymi. Drugą jest dawniejsza rzeka Długa (Ząza) obecnie nazywana Kanałem Markowskim. Jeszcze w latach 70 płynęła meandrując, a obecnie jest uregulowana.

Lasy

Tereny leśne w Białołęce obejmują obszar o powierzchni ponad 900 ha. Większość to lasy państwowe, którymi zarządza Nadleśnictwo Jabłonna. Lasy państwowe zlokalizowane są głównie w Choszczówce i na pograniczu z gminą Jabłonna. Są to bory z dominacją sosny i domieszką brzozy.

Mniejszy obszar zajmują lasy komunalne administrowane przez Miasto. Należą do nich: Las Henryków (49,8 ha), Las Dąbrówka (27,29 ha), Las Białołęka (44,88 ha) oraz Wydma Żerańska (17,94 ha). Tutaj również dominują sosny, głównie z nasadzeń powojennych na siedliskach borowych. W Dąbrówce występują sporadycznie sosny ponad stuletnie.

Pozostałe lasy należą do prywatnych właścicieli lub mają nieuregulowany stan prawny.

Fauna

Faunę najliczniej reprezentują ptaki. Na terenie Białołęki występuje najwięcej gniazd bocianich w całej Warszawie, zlokalizowanych głównie we wschodniej części dzielnicy.

Ponadto na terenie dzielnicy występuje liczna populacja nietoperzy. Często można je zobaczyć na cmentarzu przy ul. Mehoffera, gdzie zostały założone specjalnie przygotowane budki lęgowe.

W 2012 roku ustawiona została pierwsza w Polsce wieża dla jerzyków. Te pożyteczne ptaki są w Polsce pod ochroną. Wieża znajduje się na placu zabaw przy ul. Odkrytej i swoim kształtem nawiązuje do dynamicznej sylwetki jerzyka w locie. Na terenie dzielnicy zaobserwowano występowanie też wielu zwierząt będących pod ochroną:

  • ptaki żyjące nad wodą - łabędź niemy, nurogęś, bielik, mewy- śmieszka, pospolita, srebrzysta, żółtonoga, białogłowa i siodłata.
  • ptaki żyjące głównie w lasach - krogulec, turkawka, lerka, myszołów włochaty, dzięcioł zielony i czarny, jastrząb, mysikrólik i dudek - rzadkość faunistyczna w okolicach Warszawy.

Z ssaków spotykane jest głównie: myszy, wiewiórki, krety, jeże, kuny, lisy, zające, króliki, sarny, łosie i dziki. Na stałe zagnieździły się też bobry, które na miejsce bytowania wybrały sobie tereny nad Kanałem Żerańskim.

Od 1997 roku na terenie Białołęki utworzony został obszar chronionego krajobrazu, wchodzący w skład Warszawskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Rok później, 23 grudnia 1998, obszar wysp i piaszczystych łach oraz koryta rzeki Wisły pod nazwą Ławice Kiełpińskie został uznany za rezerwat przyrody. Część jego powierzchni (88,26 ha) znajduje się na terenie Białołęki.

Szczególną ochroną objęte są porośnięte lasem wydmy w Nowodworach i Tarchominie oraz otulina rezerwatu Czarnej Strugi w okolicy osiedla Olesin.

Na terenie dzielnicy znajduje się pomniki przyrody, głównie dęby, które występują pojedynczo lub w skupiskach.

Rolnictwo

Dominuje wyraźna tendencja do zmiany użytkowania gruntów z celów rolniczych na zabudowę mieszkaniową. W Białołęce gleby są na słabe. Dominują grunty IV i V klasy (80,5% użytków rolnych) i grunty klasy VI (10,8%). Grunty klasy II i III stanowią 8,7%. Do terenów wykorzystywanych pod uprawę można zaliczyć również 6 ogrodów działkowych o łącznej powierzchni 65,7 ha.